Experience Sharing – Vượt qua sự trì hoãn

Hầu như tất cả chúng ta đều có những việc mà ta biết là ta phải làm, là nếu làm thì sẽ rất tốt cho ta, v.v. nhưng ta lại luôn bằng một cách nào đó tự tìm ra đủ loại lí do để trì hoãn những việc đó. Sự trì hoãn, tiếng Anh là procrastination, là vấn đề mà hầu như ai cũng gặp phải, nhưng có thể nói là đặc biệt nghiêm trọng với những bạn học sinh, sinh viên hoặc người mới đi làm vì họ còn chưa có đủ kiến thức, kinh nghiệm và kĩ năng để xử lý nó.

Trong bài viết này, tôi xin được chia sẻ một số nguyên tắc mà tôi sử dụng và ví dụ bằng kinh nghiệm thực tiễn của bản thân tôi để bạn đọc có thêm nguồn thông tin tham khảo giúp vượt qua được sự trì hoãn.

Nguyên tắc 1: Hiểu rõ lí do cần thực hiện công việc

Hãy luôn nhớ rằng việc nào ta càng sợ làm thì thường đó lại chính là việc mà ta rất cần phải làm. Bạn hãy thử để ý mà xem, nếu một việc là loại việc vô thưởng vô phạt không đem lại lợi ích gì cho ta thì ta đã không cảm thấy sợ và trì hoãn nó. Ta trì hoãn công việc chỉ khi ta biết công việc đó có 1 mức độ quan trọng nhất định nào đó với ta, và dù thích hay không thì ta cũng phải làm nó. Tuy ta biết ta cần làm việc đó, nhưng ta lại sợ phải làm vì một lí do nào đó, nên ta cứ mãi trì hoãn công việc đó lại.

Vì vậy, bước đầu tiên để vượt qua sự trì hoãn là ta phải suy nghĩ để hiểu được rõ ràng và cặn kẽ tại sao ta lại cần phải làm một việc nào đó (những lợi ích mà việc này sẽ đem lại cho ta, hoặc những hậu quả nghiêm trọng nếu như ta không làm nó, …). Khi đã hiểu rõ và luôn nhìn vào bản chất của vấn đề như vậy thì ta mới có động lực đủ lớn để làm việc và không bị trì hoãn nữa.

-> Kinh nghệm của tôi: Mỗi khi tôi cảm thấy chán và lười không muốn làm việc, tôi thường cố gắng tự nhắc nhở bản thân về lí do mà tôi cần làm công việc đó. Tôi dành thời gian ngồi thư giãn một chút bằng cách nghe nhạc và không suy nghĩ về bất cứ điều gì. Sau khi tâm trạng đã cảm thấy nhẹ nhàng hơn nhờ nghe nhạc, tôi mường tượng ra viễn cảnh nếu như mình hoàn thành được công việc thì sẽ tuyệt vời đến như thế nào, mình sẽ trở nên tốt đẹp, sẽ đạt được thành công ra sao, v.v. và từ từ như vậy kéo lại sự hào hứng của bản thân.

Nguyên tắc 2:  Hiểu rõ nỗi sợ của bản thân

Như đã trình bày ở nguyên tắc 1, ta trì hoãn công việc vì ta sợ phải thực hiện nó. Vậy để vượt qua nỗi sợ, trước hết ta cần hiểu nỗi sợ của ta đến từ đâu. Mỗi người sẽ có những nỗi sợ khác nhau dẫn tới sự trì hoãn,  nhưng thông thường thì chúng xuất phát từ 2 lí do chính sau:

• Sợ những sự bất định, tiếng Anh là “fear of uncertainty” hay “fear of the unknown”. Nói nôm na thì khi ta không biết phải làm những gì thì ta sẽ cảm thấy công việc đó quá to lớn, vượt quá khả năng của bản thân và thấy sợ không dám làm. Hoặc khi ta không biết có những điều gì sẽ xảy ra trong tương lai nếu ta tiến hành làm công việc đó, thì ta sẽ sợ không dám bắt đầu. Thậm chí, có những khi ta còn sợ cả những sự bát định khi ta thành công, ví dụ như kiểu là nếu làm tốt quá, thành công quá, nhỡ lại phải gánh thêm trách nhiệm mà mình không đảm đương được thì sao, …
• Sợ thất bại. Trước một công việc, nhiều khi ta thấy sợ mình sẽ làm không tốt, không đạt được kết quả như kì vọng của những người khác hoặc của chính bản thân ta, nên dẫn tới việc trì hoãn.

-> Kinh nghiệm của tôi: Chia nhỏ công việc lớn thành nhiều đầu việc nhỏ. Đây là biện pháp được hầu như tất cả những chuyên gia hay người có kinh nghiệm về vượt qua sự trì hoãn đều sẽ khuyên bạn, và từ kinh nghiệm bản thân, tôi thấy nó rất hiệu quả. Logic của giải pháp này rất đơn giản như sau. Nếu bạn cứ suy nghĩ về đầu việc lớn thì sẽ luôn thấy bị choáng ngợp vì có quá nhiều thứ mà bạn chưa biết. Thay vào đó, khi bạn chia nhỏ việc ra và xử lý từng đầu việc nhỏ một, bạn sẽ thấy từng việc nhỏ đỡ khó hơn và vì thế đỡ đáng sợ hơn. Bạn cũng có ít yếu tố bất định trong từng đầu việc nhỏ hơn nên khả năng hoàn thành được các đầu việc nhỏ cũng cao hơn. Cứ xử lý từng đầu việc nhỏ dần dần như vậy sẽ giúp bạn bắt đầu công việc và càng làm thì mọi thứ càng trở nên sáng tỏ, và cuối cùng bạn sẽ hoàn thành được công việc lớn.

Nguyên tắc 3:  Hạn chế những lựa chọn của bản thân

Bạn có để ý rằng khi ta càng có nhiều lựa chọn thì ta càng tốn nhiều thời gian cân nhắc và đôi khi còn đưa ra những quyết định không tốt như khi có ít lựa chọn hay không? Tại một thời điểm nhất định, nếu bạn có nhiều đầu việc và phải suy nghĩ lâu (hoặc tệ hơn là đang phải đấu tranh tư tưởng với chính mình) để xem mình nên làm việc gì, thì rất dễ là bạn sẽ trì hoãn những việc quan trọng và thay vào đó là dành thời gian quý giá của bạn làm những việc đem lại ít giá trị. Vì vậy bạn nên tìm cách đảm bảo sao cho tại 1 thời điểm nhất định trong ngày, bạn luôn chỉ có 1 hoặc 2 lựa chọn công việc duy nhất để làm.

-> Kinh nghiệm của tôi: Hãy lên kế hoạch làm việc càng chi tiết càng tốt cho từng ngày hoặc từng tuần của bạn. Hãy xác định trước với từng khung giờ trong ngày thì bạn sẽ làm việc gì và cố gắng theo sát kế hoạch đã đề ra nhất có thể. Nếu có việc bất ngờ xảy ra hoặc công việc tốn nhiều/ít thời gian hơn dự kiến, hãy linh hoạt thay đổi kế hoạch sao cho phù hợp. Tôi sẽ nói kĩ hơn về việc lên kế hoạch làm việc cho mỗi ngày, xử lý như thế nào khi có những biến cố làm thay đổi kế hoạch, và những công cụ để lập kế hoạch và theo dõi đầu việc trong một bài viết hoặc video khác.

Nguyên tắc 4: Tạo môi trường làm việc phù hợp

Có lẽ đây sẽ là nguyên tắc mà bạn đọc sẽ thích nhất. Nguyên tắc này nôm na nghĩa là không phải lúc nào việc bạn trì hoãn công việc cũng là do lỗi ở bạn, mà là do môi trường bạn đang ở chưa phù hợp để bạn thực hiện công việc đó. Nếu bạn là một người có khả năng tự thúc đẩy bản thân tốt, gò ép được bản thân để làm việc liên tục và bền bỉ, ngay cả trong những khi tâm trạng chán trường nhất thì xin chúc mừng bạn và có lẽ bạn cũng không cần đọc tiếp bài viết này nữa. Tuy nhiên, hầu hết những bạn trẻ đều chưa có được năng lực phi thường này, nên việc để ý tới môi trường xung quanh và thay đổi nó sẽ giúp bạn vượt qua sự trì hoãn nhẹ nhàng hơn. Nếu bạn muốn chắc chắn mình phải làm một công việc nào đó vào một khoảng thời gian nhất định nào đó thì hãy đảm bảo khi đó bạn đang ở trong một môi trường phù hợp cho công việc mà bạn cần làm. Một môi trường phù hợp là môi trường mà có nhiều yếu tố hỗ trợ và ít những yếu tố bất lợi cho công việc của bạn. Ví dụ: nếu bạn cần đọc sách thì đừng ngồi ở phòng khách nơi gần cửa có tiếng xe cộ qua lại hoặc có ai đó đang xem TV. Nếu bạn sắp đến giờ ngủ thì hãy cất hết thiết bị điện tử, chỉ để chăn, gối trên giường để tạo phản xạ ngủ nhanh khi nhìn thấy chăn, gối và để tránh bị cám dỗ mà mở các thiết bị điện tử ra trước khi ngủ, v.v.

-> Kinh nghiệm của tôi:

• Thường thì tôi làm việc tại nhà, tuy nhiên những khi việc không gấp (tức là không có áp lực đủ lớn) mà tôi lại đang cảm thấy lười thì tôi sẽ chủ động lên văn phòng hoặc ra quán cafe để thay đổi không gian, khi xung quanh không còn các cám dỗ (TV to để xem netflix, giường để ngủ, v.v.) thì việc tập trung làm việc, học tập sẽ dễ hơn.
• Tôi trước đây lười đọc sách, nhưng tôi đã tìm ra cách đọc sách phù hợp với mình đó là đọc trên kindle vì tôi hay dậy sớm tầm 4h30 sáng và hay muốn trông con ngủ, việc bật đèn lên đọc sách là không khả thi và tốn nhiều bước, cộng thêm việc còn đang ngái ngủ khiến tôi lười. Thay vào đó, tôi để sẵn kindle dưới gối khi đi ngủ, sáng sớm dậy chỉ việc lấy kindle ra đọc, đọc xong thì cũng đã hết cơn buồn ngủ và sẵn sàng làm những việc khác.
• Việc coding đôi khi cũng có những logic quá phức tạp khiến tôi lâm vào bế tắc. Những lúc như vậy, tôi dừng lại, làm việc khác, và dành ra 1 khoảng thời gian thật lớn của buổi tối và đêm hôm đó hoặc nguyên 1 ngày hôm sau để ngồi nghiền ngẫm và xử lý các logic khó. Chắc hẳn nhiều bạn đọc sẽ đồng ý với tôi là có những khi ta nghĩ nát óc mãi không ra cách giải quyết một vấn đề nào đó nhưng chỉ cần tắt máy tính đi ngủ, hôm sau tỉnh dậy, ra một góc làm việc mới để bình tĩnh suy nghĩ thì tự nhiên lại thấy vấn đề hôm qua sao mà đơn giản thế!

Nguyên tắc 5: Tạo thói quen làm việc thường xuyên

Tôi nghĩ rằng ai cũng muốn làm việc một cách hứng khởi, tràn đầy năng lượng và năng suất. Tuy nhiên, dù ta có yêu thích công việc đó đến đâu thì cũng có những khi mọi thứ trở nên nhàm chán. Tại một thời điểm nhất định, nếu ta dựa vào cảm xúc, cảm hứng để quyết định có làm một đầu việc nào đó hay không thì ta sẽ rất dễ trì hoãn những việc quan trọng và chuyển sang làm những đầu việc kém quan trọng hơn nhưng lại dễ dàng và dễ đem lại sự thoả mãn tức thì cho bản thân hơn. Vì vậy, ta nên tạo thói quen làm việc đều đặn, thường xuyên, để mỗi khi làm một đầu việc nào đó ta không còn phải nghĩ xem mình có “hứng” làm việc đó hay không, mà ta nhất định sẽ làm vì nó cũng chỉ là một đầu việc và không khác gì rất nhiều đầu việc khác mà ta cần xử lý. Khi mọi thứ đã trở thành thói quen thì việc có “hứng” hay không không còn quá quan trọng nữa. Bên cạnh đó, chính thói quen mới này cũng sẽ lại tạo ra những cảm hứng mới cho bản thân bạn, đặc biệt là khi bạn thấy mình đang đạt được những kết quả nhất định trên con đường mình đã chọn.

-> Kinh nghiệm của tôi: Việc tạo thói quen làm việc thường xuyên là một chủ đề lớn, bao gồm trong đó nhiều trường phái, phương pháp khác nhau. Tôi xin hẹn các bạn độc giả ở một bài viết khác để chia sẻ kĩ hơn những kinh nghiệm của tôi về chủ đề này.

Trên đây là những nguyên tắc mà tôi cho rằng quan trọng nhất để giúp ta vượt qua sự trì hoãn. Đương nhiên là nếu các bạn google về chủ đề này thì có rất nhiều phương pháp, thủ thuật khác nhau. Bản thân tôi cũng có những thủ thuật để áp dụng cho riêng mình, tuy nhiên xin hẹn các bạn độc giả trong một bài viết khác.